เราจำเป็นต้องตรวจสอบว่า การปฏิบัติทางจิตวิญญาณที่เราเลือกนั้น สอดคล้องกับระดับจิตวิญญาณ หรือศักยภาพภายในของเราหรือไม่ เช่นเดียวกับนักเรียนที่เรียนจบ ป.3 แล้ว หากยังเรียนแต่เนื้อหาระดับ ป.3 อยู่เรื่อย ๆ ก็จะไม่สามารถเข้าสอบ ป.4 ได้
ผู้แสวงหาทางจิตวิญญาณก็เช่นเดียวกัน — จำเป็นต้องพยายามพัฒนาศักยภาพของตนในการปฏิบัติเพื่อไม่ให้ติดอยู่เพียงระดับเดิมตลอดไป
เรามาดูกันว่า เส้นทางพัฒนาทางจิตวิญญาณสามารถค่อย ๆ เติบโตจากรูปแบบการบูชาในระดับหยาบๆ ไปสู่การเชื่อมต่อที่ละเอียดลึกซึ้งขึ้นได้อย่างไร โดยพิจารณาจาก “ระดับของผู้แสวงหา”:
- ระดับเริ่มต้น — เราอาจรู้สึกว่า การเข้าถึงพระเจ้าเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเราไปยังสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เช่น วัด, โบสถ์ หรือมัสยิด และสวดมนต์ต่อรูปเคารพหรือรูปปั้นของเทพเจ้าเท่านั้น
- ระดับถัดมา — เราเริ่มรู้สึกถึงการเชื่อมต่อกับองค์เทพ ไม่ใช่เพียงผ่านพิธีกรรมเท่านั้น แต่รวมถึงการอ่านหนังสือทางจิตวิญญาณในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์เหล่านั้นด้วย
- ขั้นที่ลึกขึ้น — เราเริ่มรู้สึกว่า แม้แต่ “คำพูด” ก็ยังเป็นสิ่งหยาบๆเกินไป สิ่งที่เราต้องการ มีเพียงการสัมผัส “คลื่นพลังงาน” หรือแรงสั่นสะเทือนในโบสถ์หรือวัด ซึ่งเพียงพอสำหรับหล่อเลี้ยงจิตวิญญาณของเรา
- ระดับสูงขึ้นอีก — เราไม่จำเป็นต้องไปสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ใด ๆ อีกต่อไป แต่สามารถสัมผัสถึงพระเจ้าได้ใน “ความงดงามของธรรมชาติ” เช่น ยอดเขาสูง, ทะเลสาบอันเงียบสงบ ฯลฯ
- ระดับที่สูงยิ่งกว่า — เราไม่ต้องพึ่งแม้กระทั่งธรรมชาติอีกต่อไป เราสามารถสัมผัสพระเจ้าได้ในทุกขณะของชีวิตประจำวัน แม้จะอยู่ในที่ที่ไม่น่ารื่นรมย์ เช่น สลัมที่สกปรก หรือแม้แต่ในเขตสงคราม เรายังคงรู้สึกถึง “ผ้าห่มแห่งการปกป้องของพระเจ้า” ที่คลุมเราอยู่เสมอ และสามารถสักการะพระองค์ได้ใน “ความเงียบสงบของหัวใจ”