เนื้อหา
1. คุณลักษณะพึงประสงค์ กับ คุณลักษณะไม่พึงประสงค์
ในบทเรียนก่อนหน้านี้ เราได้พูดถึงว่าคนส่วนใหญ่มักมีคุณลักษณะหลักประมาณ 20–30 อย่าง ซึ่งประกอบขึ้นเป็นบุคลิกภาพหลักของเขา
คุณลักษณะเหล่านี้สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท
- คุณลักษณะพึงประสงค์ (Desirable characteristics) – เช่น ความขยัน หรือการแสดงออกถึงความซื่อสัตย์และมีคุณธรรม
- คุณลักษณะไม่พึงประสงค์ (Undesirable characteristics) – เช่น การโกหก และความดื้อรั้น
คุณลักษณะพึงประสงค์เรียกว่าคุณภาพ (qualities) ส่วนคุณลักษณะไม่พึงประสงค์เรียกว่า ข้อบกพร่องของบุคลิกภาพ (personality defects) การแบ่งนี้เป็นการแบ่งอย่างกว้าง ๆ โดยคุณภาพจะช่วยส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีโดยรวม และส่งผลเชิงบวกต่อทั้งตัวบุคคลและการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น ในทางตรงกันข้าม ข้อบกพร่องจะสร้างความทุกข์ทางจิตใจทั้งแก่ผู้ที่มีข้อบกพร่องนั้น และแก่คนรอบข้างที่ต้องมีปฏิสัมพันธ์กับเขา
2. การวิเคราะห์ข้อบกพร่องและคุณภาพของบุคลิกภาพ
มีการศึกษาหนึ่งระบุว่า ในภาษาอังกฤษมีคำศัพท์ประมาณ 18,000 คำที่ใช้ระบุลักษณะพฤติกรรมต่าง ๆ จากจำนวนนั้น เราได้คัดเลือกคุณลักษณะไม่พึงประสงค์ที่พบได้บ่อยและสำคัญจำนวน 100 ข้อ (เรียกว่า ประเภท I) และคุณลักษณะพึงประสงค์ที่สอดคล้องกันอีก 100 ข้อ (เรียกว่า ประเภท II) คุณสามารถดูรายการเหล่านี้และวิเคราะห์ตัวเองได้ในหัวข้อการเอาชนะข้อบกพร่องของบุคลิกภาพ โดยทั่วไปแล้ว ประเภท I จะรวมถึงคุณลักษณะที่ถือว่าไม่พึงประสงค์จากมุมมองของสามัญสำนึก ในขณะที่ ประเภท II จะเป็นคุณลักษณะพึงประสงค์ที่สอดคล้องกัน เช่น หากในประเภท I มีคำว่า หยาบคาย (rude) คุณลักษณะพึงประสงค์ที่ตรงข้ามกันในประเภท II ก็คือ สุภาพ (polite) การรู้ว่าบุคคลมีคุณลักษณะพึงประสงค์อะไรบ้าง จะช่วยเปิดเผยแหล่งพลังและจุดแข็งที่สามารถนำมาใช้ช่วยเขาในการเอาชนะปัญหาต่าง ๆ ได้ นอกจากนี้ การรู้ว่าตนเองมีคุณลักษณะพึงประสงค์ใดบ้าง ยังช่วยให้ผู้ที่กำลังประสบปัญหาสามารถเสริมสร้างความภาคภูมิใจในตนเองได้
3. ข้อยกเว้นบางประการ
มีอีกประเด็นหนึ่งที่ควรคำนึงถึง ซึ่งไม่ได้ขัดแย้งกับสิ่งที่ได้กล่าวมาก่อนหน้านี้ นั่นคือ การที่คุณลักษณะใดควรถูกพิจารณาว่าเป็นคุณลักษณะพึงประสงค์หรือไม่พึงประสงค์ อาจแตกต่างกันไปตามบุคคลและสถานการณ์ เช่น ความอ่อนน้อมถ่อมตน (submissive), ความถ่อมตัว (humble), หรือการไม่ก้าวร้าว (nonaggressive) อาจถือว่าเป็นคุณลักษณะที่ดีในผู้รับใช้ แต่กลับอาจถูกมองว่าเป็นข้อบกพร่อง หากปรากฏในตัวประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (CEO) ของบริษัท ในทำนองเดียวกัน ความขี้ระแวง (being suspicious) อาจถูกมองว่าเป็นคุณลักษณะไม่พึงประสงค์สำหรับคนส่วนใหญ่ แต่สำหรับเจ้าหน้าที่ในแผนกนิติวิทยาศาสตร์ อาจถือว่าเป็นคุณลักษณะที่พึงประสงค์.